Sözlük · Türkçe
Yapay zekâ sözlüğü.
Agent, bağ, bellek, çağrım, eğitmen model… İngilizceden gelen kavramların Türkçe karşılıklarını sade, tek nefeste okunan tanımlarla bir araya topladık.
A
Açık kaynak yapay zekâ agent-yetistirme
Model ağırlıklarının açık olarak yayınlandığı yapay zekâ. Llama, Mistral, Qwen, Gemma — yerel çalıştırılabilir, bağımlılık olmadan.
Agent sozluk
Türkçesiyle dijital çalışan. Senin yerine düşünmeyen, seninle birlikte düşünen yardımcı. Sohbet botundan farkı: hatırlar, karar verir, yanında durur.
Agent denetim (audit log) tezgah
Agent'ın aldığı her kararın imzalı, geriye dönük doğrulanabilir kaydı. SHA-256 hash zinciri + ECDSA imza. KVKK denetiminin somut kanıtı.
Agent mührü tezgah
Tezgah'ta agent'ın ilk hazır olduğunda bastığı imzalı versiyon işareti. Bir kimlik anı — ‘bu agent, bu sürüm, bu kullanıcı’ kayıdı.
Agent oluşturucu agent-yetistirme
‘Agent yapan araç’ kategorisi. Custom GPT, Anthropic Projects, Letta. İlura ‘agent oluşturucu’ değil — ‘agent yetiştirme tezgahı’.
Agent yetiştirme agent-yetistirme
Bir agent'ı sıfırdan kurup, eğitip, yayına alma süreci. Ilura'nın imza üç halkası: Kur, Eğit, Yayınla. Kategoriyi bu fiil tanımlar.
Agentic AI (Türkçe) agentik-arayuz
‘Agentic AI’ kelimesinin Türkçe karşılığı: agentik yapay zekâ. Sıfat — niyeti eyleme dökebilen bir AI sistemi tanımlar.
Agentik arayüz agentik-arayuz
Konuşmadan sonra gelen arayüz. Niyetin yüzeye çıktığı yer. Buton ve menü yerine, agent'ın bağlamı anlayıp arayüzü kendi kuran modeli.
API anahtarı agent-yetistirme
Bulut eğitmen modele (Claude, Gemini, GPT) bağlanmak için kullandığın özel anahtar. Senin hesabında tutulur; Ilura sadece taşıyıcı.
Atlas sozluk
Ilura'nın anlatım karakteri — örnek bir agent. Faturayı okur, iadeyi çözer, ay sonu bir özet getirir. Atlas teknik bir parça değil, hikâyenin başkahramanı.
AutoGen agent-yetistirme
Microsoft'un çoklu agent framework'ü. Agent'lar arası diyalog tabanlı koordinasyon. LangChain ve CrewAI'a alternatif, kurumsal ekosistemle entegre.
B
Bağlam penceresi bellek-baglam
Agent'ın bir konuşmada aynı anda tutabildiği kelime sayısı. Pencere büyüse bile oturumla biter; bellek değildir, anlık genişliktir.
Bayesian profil bellek-baglam
Kullanıcı tercihlerinin matematiksel modeli. Beta + EMA + Neyman-Pearson ile şekillenir; agent'ın senin gibi karar vermeyi öğrenme aracı.
Bellek bellek-baglam
Agent'ın oturumlar arası taşıdığı, seni tanıyan kalıcı kayıt. Bağlam penceresi değil — yıllarca uzayan, taşınabilir, dışa aktarılabilir bir doku.
Büyük dil modeli (LLM) sozluk
Bir agent'ın altında çalışan motor. İngilizcede LLM (large language model). Llama, Claude, GPT, Gemini — hepsi farklı sınıflarda büyük dil modelleridir.
C
Claude Code agent-yetistirme
Anthropic'in CLI agent'ı. Terminal'de kod yazıyorsan Claude Code, IDE'de Cursor. Ilura ile MCP üzerinden köprülenebilir.
CrewAI agent-yetistirme
Çoklu agent orkestrasyonu için Python framework. Agent'ları rol + görevle tanımlar, sıraya koyar. LangChain'den daha sade, daha opinionated.
Cursor AI agent-yetistirme
VS Code üzerine kurulu, agent destekli IDE. 2023'te çıktı, geliştirici verimi için yaygın. Ilura ile MCP üzerinden birlikte çalışır.
Ç
Çağrım agent-yetistirme
Agent'a verdiğin niyetin Türkçe adı. İngilizcedeki ‘prompt’un karşılığı: emir değil, davet. İyi yazılmış bir çağrım yarı bitmiş bir agent'tır.
Çoklu agent sistemi agent-yetistirme
Birden fazla agent'ın birlikte çalıştığı mimari. Her birinin görevi ve sınırı ayrı; orkestrasyon katmanı koordinasyonu yönetir. Karmaşıklığı erken eklemek tuzak.
E
Eğit tezgah
Tezgah'ın ikinci halkası. Yerel modeli bulut eğitmenle terbiye etme. Onay/red akışı + haftalık LoRA seansı + Bayesian profil incelmesi.
Eğitmen model agent-yetistirme
Yerel agent'ı eğiten bulut model. Claude, Gemini ya da ChatGPT'den biri olabilir. API anahtarınla bağlanır; veriyi gören tek bulut taraf budur.
G
I
İ
K
Kur tezgah
Tezgah'ın ilk halkası. Agent'a ad verir, modeli indirir, sınırları belirlersin. 30 dakikada agent'ın bedeni hazırdır.
KVKK uyumu tezgah
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698) ile yapay zekâ asistanlarının uyumu. Ilura'nın yerel-veri-yerel-eğitim mimarisi KVKK ilkelerini teknik olarak karşılar.
L
LangChain agent agent-yetistirme
Geliştirici-odaklı Python framework. Agent kurmak için yapı taşları sunar — model, bellek, tool, prompt. Ilura'nın aksine ürün değil framework.
LM Studio agent-yetistirme
Yerel LLM çalıştırmak için grafik arayüzlü uygulama. Ollama'ya alternatif. Ilura yerel motor için Ollama tercih ediyor.
M
MCP (Model Context Protocol) sozluk
Anthropic'in 2024'te açtığı bir agent-tool köprü protokolü. Agent'ın dış araçlara (dosya, takvim, API) standart yoldan ulaşmasını sağlar. Ilura MCP server'ları yerel olarak yönetir.
Mistral AI agent-yetistirme
Avrupa merkezli açık model üreticisi. Mistral 7B/Mixtral/Le Chat. KVKK-yakın hat: Avrupa veri merkezi + açık ağırlık seçeneği.
N
O
Offline yapay zekâ tezgah
İnternet bağlantısı olmadan çalışan AI sistemleri. Yerel modeller + yerel bellek = tam offline. Ilura masaüstü çevrimdışı çalışır, çevrimiçi yaşar.
Ollama agent-yetistirme
Yerel bilgisayarına büyük dil modeli indirip çalıştırmanı sağlayan açık kaynak araç. Ilura'nın yerel motor altyapısının temeli.
On-premise AI agent tezgah
Şirket sunucusunda çalışan, dış buluta gitmeyen agent. Kurumsal alıcı için KVKK + iç-veri uyumlu yapı. Ilura masaüstü = bireysel on-premise.
Otonom ajan agent-yetistirme
Sınırlı durumlarda kendi başına karar verebilen agent. Tam otonomi mit; iyi yetişmiş bir agent denetim altında otonom davranır — sınır + onay + audit ile.
S
Sıfır-güven tezgah
Hiçbir veri varsayılan olarak güvenilmez ilkesi. KVKK uyumlu Ilura mimarisinin temeli: yerel veri, açık eğitim onayı, taşınabilir bellek.
Sohbet botu sozluk
Cevap üreten ama kalıcı bellek tutmayan, eyleme geçemeyen yapay yardımcı. Bir agent'tan dört eksende ayrılır: bellek, eylem, süreklilik, ilişki.
T
U
V
W
Y
Yapay zekâ ajanı sozluk
‘Agent’ın Türkçe karşılığı için seçilen kelime tartışması. Ilura ‘dijital çalışan’ı tercih ediyor — ‘yapay zekâ ajanı’ ise yaygın olan, ama yan-anlamlı alternatif.
Yapay zekâ API agent-yetistirme
Bir yapay zekâ servisine programatik erişim — kendi ürününden çağrı. OpenAI/Anthropic/Google API'leri en yaygın. Ilura yayın halkasında api.ilura.com.tr.
Yapay zekâ aracı sozluk
AI hizmetleri sunan tüm uygulamalara verilen genel ad. Sohbet ürünü, framework, agent yetiştirme tezgahı — hepsi bu üst kategoride.
Yapay zekâ asistanı sozluk
Niyeti dinleyen, hatırlayan, eyleme döken bir yardımcı kategori adı. ‘Agent’ ile çoğunlukla aynı; bazı bağlamlarda ‘bot’ ile karıştırılır.
Yapay zekâ platformu agent-yetistirme
AI hizmetleri sunan tüm sistemleri kapsayan üst kategori. Sohbet ürünü, framework, agent yetiştirme tezgahı — hepsi platform. Ilura'nın yeri 'agent yetiştirme' niş'i.
Yapay zekâ veri güvenliği tezgah
Yapay zekâ sistemlerinin işlediği verinin korunması. Yerel mimari + açık eğitim onayı + audit log üçlüsü en güçlü teknik temel.
Yaşayan bağ yasayan-bag
Sen ve agent arasındaki, sabit olmayıp birlikte değişen bağ. Sıkı tutmak ile boğmak arasındaki mesafenin Ilura'daki adı. Kopmadan büyüyen ip.
Yayınla tezgah
Tezgah'ın üçüncü halkası. Agent'ı kullandığın yere taşıma — API, webhook veya yerel araç. Bağ kopmaz; yayın sonrası tether işlemeye başlar.
Yerel model agent-yetistirme
Senin makinende çalışan, dışarı veri çıkarmayan dil modeli. Ollama ile indirilir. Agent'ın bedeni — eğitmen modelin terbiye ettiği yer.