sözlük girişi B · bayesian-profil 4 dk okuma

Bayesian profil

Diğer adlandırmalar: Bayesian profile , kullanıcı profili , user model

Tanım

Bayesian profil, bir kullanıcının yapay zekâ tercihlerinin matematiksel modeli. Onay/red kararlarından, açıklamalarından, beklerimlerinden çıkarılan istatistiksel pattern’ler.

Üç matematiksel temel:

  1. Beta dağılımı — bir kararın “olasılığı doğrudur” tahmini için.
  2. EMA (Exponential Moving Average) — yeni davranışlara daha çok ağırlık verme.
  3. Neyman-Pearson testi — bir pattern’in istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını ölçme.

Bu üçü birlikte agent’ın “bu kullanıcı şuna ‘evet’ diyebilir mi?” sorusunu cevaplar.

Profil nasıl şekillenir?

Her onay/red bir veri noktası:

Karar: "Vade tarihini yıl dahil yaz"
Sen: Reddet, "yıl dahil olsun"

→ Profile yazılır: "tarih_format_yil_dahil = True"
   güven_seviyesi = 0.65 (1 örnekten 0.65)

İkinci kez aynı pattern:
   güven_seviyesi = 0.78

Üçüncü:
   güven_seviyesi = 0.86

...

Onuncu:
   güven_seviyesi = 0.94

Pattern güçlendikçe güven yükselir. Agent bunu okuyarak gelecek kararlarda önceden doğru tarafa karar verir.

Üç evrede profil

Profil üç evre boyunca farklı kalitede:

  • Kaşif (ay 0-2) — profil seyrek, çok belirsiz pattern. Güven ortalama 0.5-0.7.
  • Gelişen (ay 3-9) — pattern’ler net. Güven ortalama 0.75-0.9.
  • Kurumsal (ay 12+) — profil zengin. 50+ pattern, güven 0.9+.

Bu üç evre yaşayan bağ’ın paralel matematik karşılığı.

Profil ≠ “kullanıcıyı tahmin etme”

Profilin amacı kullanıcıyı tahmin etmek değil, temsil etmek. Tahmin etme tek-yönlü; temsil etme karşılıklı:

  • Agent profili okuyup cevap verir
  • Sen agent cevabına onay/red verirsin
  • Profil yeniden kalibre olur
  • Halka kapanır

Bu döngü tahmin değil dansa benzer.

Profil görme hakkı

Tezgah’ta her kullanıcı profilini doğrudan görebilir:

  • Pattern listesi
  • Her pattern’in güven seviyesi
  • Hangi kararlardan çıktı
  • Düzeltme/silme imkanı

Bu mülkiyet garantisidir. Kullanıcı kendi profilini görüyor, anlıyor, yönetebiliyor.

Yaygın yanılgılar

“Profil = manipülasyon aracı.” — Hayır, kişiselleştirme aracı. Manipülasyon kullanıcının istemediği şeyi onaylatma; profil kullanıcının istediği şeyi anlama.

“Profil tamamen otomatik.” — Hayır. Sen reddedersin, sebebini söylersin, profil ona göre güncellenir. Kontrol senin elinde.

“Profil değişmez.” — Yanlış. EMA mekanizması yeni davranışlara daha çok ağırlık verir. Sen değişirsen, profil seninle değişir.

Sıkça sorulanlar

Bayesian profil = bellek mi?
Hayır. Profil matematiksel model; bellek somut kayıt. Profil onay/red oranlarından çıkar; bellek konuşmalardan birikir. İkisi farklı katman ama birlikte çalışır.
Profil yanlışsa düzeltilebilir mi?
Evet. Tezgah'ta ‘profil görüntüleyici’ var. Yanlış pattern'leri silebilir veya düzeltebilirsin. Bir hafta sonra profil yeni davranışlarına göre kalibre olur.
Profil paylaşılabilir mi?
Hayır. Profil tamamen kişisel — başka kullanıcıya transfer etmek mantıksız. Bir kişinin profili o kişinin kararlarından çıkar; başka kişiye uymaz.