Bayesian profil
Diğer adlandırmalar: Bayesian profile , kullanıcı profili , user model
Tanım
Bayesian profil, bir kullanıcının yapay zekâ tercihlerinin matematiksel modeli. Onay/red kararlarından, açıklamalarından, beklerimlerinden çıkarılan istatistiksel pattern’ler.
Üç matematiksel temel:
- Beta dağılımı — bir kararın “olasılığı doğrudur” tahmini için.
- EMA (Exponential Moving Average) — yeni davranışlara daha çok ağırlık verme.
- Neyman-Pearson testi — bir pattern’in istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını ölçme.
Bu üçü birlikte agent’ın “bu kullanıcı şuna ‘evet’ diyebilir mi?” sorusunu cevaplar.
Profil nasıl şekillenir?
Her onay/red bir veri noktası:
Karar: "Vade tarihini yıl dahil yaz"
Sen: Reddet, "yıl dahil olsun"
→ Profile yazılır: "tarih_format_yil_dahil = True"
güven_seviyesi = 0.65 (1 örnekten 0.65)
İkinci kez aynı pattern:
güven_seviyesi = 0.78
Üçüncü:
güven_seviyesi = 0.86
...
Onuncu:
güven_seviyesi = 0.94
Pattern güçlendikçe güven yükselir. Agent bunu okuyarak gelecek kararlarda önceden doğru tarafa karar verir.
Üç evrede profil
Profil üç evre boyunca farklı kalitede:
- Kaşif (ay 0-2) — profil seyrek, çok belirsiz pattern. Güven ortalama 0.5-0.7.
- Gelişen (ay 3-9) — pattern’ler net. Güven ortalama 0.75-0.9.
- Kurumsal (ay 12+) — profil zengin. 50+ pattern, güven 0.9+.
Bu üç evre yaşayan bağ’ın paralel matematik karşılığı.
Profil ≠ “kullanıcıyı tahmin etme”
Profilin amacı kullanıcıyı tahmin etmek değil, temsil etmek. Tahmin etme tek-yönlü; temsil etme karşılıklı:
- Agent profili okuyup cevap verir
- Sen agent cevabına onay/red verirsin
- Profil yeniden kalibre olur
- Halka kapanır
Bu döngü tahmin değil dansa benzer.
Profil görme hakkı
Tezgah’ta her kullanıcı profilini doğrudan görebilir:
- Pattern listesi
- Her pattern’in güven seviyesi
- Hangi kararlardan çıktı
- Düzeltme/silme imkanı
Bu mülkiyet garantisidir. Kullanıcı kendi profilini görüyor, anlıyor, yönetebiliyor.
Yaygın yanılgılar
“Profil = manipülasyon aracı.” — Hayır, kişiselleştirme aracı. Manipülasyon kullanıcının istemediği şeyi onaylatma; profil kullanıcının istediği şeyi anlama.
“Profil tamamen otomatik.” — Hayır. Sen reddedersin, sebebini söylersin, profil ona göre güncellenir. Kontrol senin elinde.
“Profil değişmez.” — Yanlış. EMA mekanizması yeni davranışlara daha çok ağırlık verir. Sen değişirsen, profil seninle değişir.