Meta Hub · 56 terim
AI agent terim haritası.
Sözlük alfabetik bir kütüphane; bu sayfa onu düşünce kümelerine ayıran bir harita. Beş kümeyle terimleri yan yana gör — temel kavramlardan ürün vokabüleri arasındaki köprüyü tek bakışta yakala.
Temel kavramlar
Yapay zekâ ve agent dünyasının çekirdek tanımları.
Yetiştirme
Bir agent'ı sıfırdan canlıya götüren halkalar.
Güvenlik
Zero-trust, audit chain, biyometrik onay — savunma katmanları.
Yerel mimari
Cihazda çalışan, çevrimdışı açılan, çevrimiçi yaşayan altyapı.
Ürün
Ilura'nın yaşam döngüsü vokabüleri.
Tezgah
Agent'ı yetiştirdiğin atölye. Kur → Eğit → Yayınla bir arada. Ilura'nın masaüstü uygulamasının diğer adı, ürünün ruhsal merkezi.
Kur
Tezgah'ın ilk halkası. Agent'a ad verir, modeli indirir, sınırları belirlersin. 30 dakikada agent'ın bedeni hazırdır.
Eğit
Tezgah'ın ikinci halkası. Yerel modeli bulut eğitmenle terbiye etme. Onay/red akışı + haftalık LoRA seansı + Bayesian profil incelmesi.
Yayınla
Tezgah'ın üçüncü halkası. Agent'ı kullandığın yere taşıma — API, webhook veya yerel araç. Bağ kopmaz; yayın sonrası tether işlemeye başlar.
Yaşayan bağ
Sen ve agent arasındaki, sabit olmayıp birlikte değişen bağ. Sıkı tutmak ile boğmak arasındaki mesafenin Ilura'daki adı. Kopmadan büyüyen ip.
Diğer terimler
Beş kümeye sığmayan, ama sözlükte yer alan terimler.
Açık kaynak yapay zekâ
Model ağırlıklarının açık olarak yayınlandığı yapay zekâ. Llama, Mistral, Qwen, Gemma — yerel çalıştırılabilir, bağımlılık olmadan.
Agent mührü
Tezgah'ta agent'ın ilk hazır olduğunda bastığı imzalı versiyon işareti. Bir kimlik anı — ‘bu agent, bu sürüm, bu kullanıcı’ kayıdı.
Agent oluşturucu
‘Agent yapan araç’ kategorisi. Custom GPT, Anthropic Projects, Letta. İlura ‘agent oluşturucu’ değil — ‘agent yetiştirme tezgahı’.
Agent
Türkçesiyle dijital çalışan. Senin yerine düşünmeyen, seninle birlikte düşünen yardımcı. Sohbet botundan farkı: hatırlar, karar verir, yanında durur.
Agentic AI (Türkçe)
‘Agentic AI’ kelimesinin Türkçe karşılığı: agentik yapay zekâ. Sıfat — niyeti eyleme dökebilen bir AI sistemi tanımlar.
Agentik arayüz
Konuşmadan sonra gelen arayüz. Niyetin yüzeye çıktığı yer. Buton ve menü yerine, agent'ın bağlamı anlayıp arayüzü kendi kuran modeli.
AI Ajan
AI ajan — agent kelimesinin Türkçe doğrudan karşılığı. Aynı kavram: hatırlayan, karar veren, kullanıcıya özel yetiştirilen yapay zeka asistanı.
Agent yetiştirme
Bir agent'ı sıfırdan kurup, eğitip, yayına alma süreci. Ilura'nın imza üç halkası: Kur, Eğit, Yayınla. Kategoriyi bu fiil tanımlar.
API anahtarı
Bulut eğitmen modele (Claude, Gemini, GPT) bağlanmak için kullandığın özel anahtar. Senin hesabında tutulur; Ilura sadece taşıyıcı.
Agent denetim (audit log)
Agent'ın aldığı her kararın imzalı, geriye dönük doğrulanabilir kaydı. SHA-256 hash zinciri + ECDSA imza. KVKK denetiminin somut kanıtı.
Atlas
Ilura'nın anlatım karakteri — örnek bir agent. Faturayı okur, iadeyi çözer, ay sonu bir özet getirir. Atlas teknik bir parça değil, hikâyenin başkahramanı.
Bağlam penceresi
Agent'ın bir konuşmada aynı anda tutabildiği kelime sayısı. Pencere büyüse bile oturumla biter; bellek değildir, anlık genişliktir.
Bellek
Agent'ın oturumlar arası taşıdığı, seni tanıyan kalıcı kayıt. Bağlam penceresi değil — yıllarca uzayan, taşınabilir, dışa aktarılabilir bir doku.
Büyük dil modeli (LLM)
Bir agent'ın altında çalışan motor. İngilizcede LLM (large language model). Llama, Claude, GPT, Gemini — hepsi farklı sınıflarda büyük dil modelleridir.
Çağrım
Agent'a verdiğin niyetin Türkçe adı. İngilizcedeki ‘prompt’un karşılığı: emir değil, davet. İyi yazılmış bir çağrım yarı bitmiş bir agent'tır.
Claude Code
Anthropic'in CLI agent'ı. Terminal'de kod yazıyorsan Claude Code, IDE'de Cursor. Ilura ile MCP üzerinden köprülenebilir.
AutoGen
Microsoft'un çoklu agent framework'ü. Agent'lar arası diyalog tabanlı koordinasyon. LangChain ve CrewAI'a alternatif, kurumsal ekosistemle entegre.
CrewAI
Çoklu agent orkestrasyonu için Python framework. Agent'ları rol + görevle tanımlar, sıraya koyar. LangChain'den daha sade, daha opinionated.
Cursor AI
VS Code üzerine kurulu, agent destekli IDE. 2023'te çıktı, geliştirici verimi için yaygın. Ilura ile MCP üzerinden birlikte çalışır.
Gömme (embedding)
Bir cümlenin sayılarla yazılmış hâli. Anlam yakınlığını ölçmek için. Vektör veritabanı + bellek + notlara bakma'nın temel yapı taşı.
Eğitmen model
Yerel agent'ı eğiten bulut model. Claude, Gemini ya da ChatGPT'den biri olabilir. API anahtarınla bağlanır; veriyi gören tek bulut taraf budur.
İnce ayar (fine-tune)
Hazır bir modelin senin üslubuna alıştırılması. Ağırlıkları değiştirir; çağrımdan farklı, kalıcı bir kişilik dönüşümü.
Kişisel AI Agent
Kişisel AI agent, kullanıcıya özelleşen — tarzını, sınırlarını, geçmişini hatırlayan — yapay zeka asistanıdır. Klasik ChatGPT'den farkı: hafıza ve yetiştirme.
KVKK uyumu
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698) ile yapay zekâ asistanlarının uyumu. Ilura'nın yerel-veri-yerel-eğitim mimarisi KVKK ilkelerini teknik olarak karşılar.
LangChain agent
Geliştirici-odaklı Python framework. Agent kurmak için yapı taşları sunar — model, bellek, tool, prompt. Ilura'nın aksine ürün değil framework.
LM Studio
Yerel LLM çalıştırmak için grafik arayüzlü uygulama. Ollama'ya alternatif. Ilura yerel motor için Ollama tercih ediyor.
Mistral AI
Avrupa merkezli açık model üreticisi. Mistral 7B/Mixtral/Le Chat. KVKK-yakın hat: Avrupa veri merkezi + açık ağırlık seçeneği.
Çoklu agent sistemi
Birden fazla agent'ın birlikte çalıştığı mimari. Her birinin görevi ve sınırı ayrı; orkestrasyon katmanı koordinasyonu yönetir. Karmaşıklığı erken eklemek tuzak.
Notlara bakma (RAG)
Agent'ın cevap vermeden önce kendi notlarına bakması. İngilizcede RAG (retrieval-augmented generation). Belleksiz bilgiyi kullanmanın en kolay yolu.
Offline yapay zekâ
İnternet bağlantısı olmadan çalışan AI sistemleri. Yerel modeller + yerel bellek = tam offline. Ilura masaüstü çevrimdışı çalışır, çevrimiçi yaşar.
Ollama
Yerel bilgisayarına büyük dil modeli indirip çalıştırmanı sağlayan açık kaynak araç. Ilura'nın yerel motor altyapısının temeli.
On-premise AI agent
Şirket sunucusunda çalışan, dış buluta gitmeyen agent. Kurumsal alıcı için KVKK + iç-veri uyumlu yapı. Ilura masaüstü = bireysel on-premise.
Otonom ajan
Sınırlı durumlarda kendi başına karar verebilen agent. Tam otonomi mit; iyi yetişmiş bir agent denetim altında otonom davranır — sınır + onay + audit ile.
Sohbet botu
Cevap üreten ama kalıcı bellek tutmayan, eyleme geçemeyen yapay yardımcı. Bir agent'tan dört eksende ayrılır: bellek, eylem, süreklilik, ilişki.
Taşımak
Agent tanımını ekibinle paylaşmanın Ilura'daki adı. Tanım taşınır, bağ taşınmaz — her ekip üyesi kendi bayesian profilini kazanır.
Token (parça)
Bir kelimenin parçası. Modelin saydığı en küçük birim. Token sayısı maliyeti ve bağlam penceresinin sınırını belirler.
Uydurma (halüsinasyon)
Modelin bilmediği bir şeyi biliyormuş gibi uydurması. Üretim agent'ında en büyük güvenlik riski; doğrulama, sınır ve audit log ile kontrol altına alınır.
Vektör veritabanı
Anlam yakınlığına göre arama yapabilen depo. Bellek ve notlara bakma'nın altyapısı; metni gömme'ye çevirip yakın komşu arar.
AI Veri Gizliliği
AI sistemlerinde veri gizliliği — verinin nerede işlendiği, kim eriştiği, kim sakladığı, KVKK çerçevesinde nasıl korunduğu. Temel kavramlar ve pratik.
Windsurf
Codeium'un AI-native IDE'si. Cursor'a alternatif, agent-temelli kod yazma deneyimi. Cascade adında otonom multi-step ajan.
Yapay zekâ ajanı
‘Agent’ın Türkçe karşılığı için seçilen kelime tartışması. Ilura ‘dijital çalışan’ı tercih ediyor — ‘yapay zekâ ajanı’ ise yaygın olan, ama yan-anlamlı alternatif.
Yapay zekâ aracı
AI hizmetleri sunan tüm uygulamalara verilen genel ad. Sohbet ürünü, framework, agent yetiştirme tezgahı — hepsi bu üst kategoride.
Yapay zekâ asistanı
Niyeti dinleyen, hatırlayan, eyleme döken bir yardımcı kategori adı. ‘Agent’ ile çoğunlukla aynı; bazı bağlamlarda ‘bot’ ile karıştırılır.
Yapay zekâ platformu
AI hizmetleri sunan tüm sistemleri kapsayan üst kategori. Sohbet ürünü, framework, agent yetiştirme tezgahı — hepsi platform. Ilura'nın yeri 'agent yetiştirme' niş'i.
Yapay zekâ API
Bir yapay zekâ servisine programatik erişim — kendi ürününden çağrı. OpenAI/Anthropic/Google API'leri en yaygın. Ilura yayın halkasında api.ilura.com.tr.
Yerel model
Senin makinende çalışan, dışarı veri çıkarmayan dil modeli. Ollama ile indirilir. Agent'ın bedeni — eğitmen modelin terbiye ettiği yer.
Yetiştir-Öğret-Yayınla
Ilura'nın çekirdek üç halkası — agent yetiştirme sürecinin marka adı. Forge → Train → Ship döngüsünün Türkçesi. Yetiştirilen, öğretilen, yayınlanan agent.