Otonom ajan
Diğer adlandırmalar: autonomous agent , otonom yapay zeka
Tanım
Otonom ajan, sınırlı durumlarda kendi başına karar verebilen bir agenttır. “Otonom” mutlak değil — bir spektrumdur. Bir agent’ın otonomisi onun olgunluğuyla orantılıdır.
Otonomi spektrumu
| Seviye | Karar tipi | Onay |
|---|---|---|
| 0 — Bağımlı | Hiç bir şey | Her karar |
| 1 — Yardımcı | Öneri | Sen seç |
| 2 — Yarı-otonom | Düşük risk | Otomatik; yüksek risk sor |
| 3 — Otonom (denetimli) | Çoğu | Anormallikte sor |
| 4 — Tam otonom | Tüm | Yok |
Ilura agent’ları 1-2 arası çalışır: sen çağırırsın, agent taslağı hazırlar, çıktıyı sen onaylarsın. Seviye 4 mit; teorik olarak mümkün, pratikte istenmiyor — hesap verebilirlik sıfırlanır. Ilura arka planda kendi başına başka uygulamaları yönetmez; otonom kontrol iddia etmez.
”Otonom” niye yarıdadır?
İyi bir agent sınır içinde kalır. Sistem çağrımı + tercih profili (tercihlerin, rutinlerin ve karar kuralların) birlikte çalışır:
- Düşük risk + net kural → taslağı hazırlar, sen onaylarsın
- Orta risk → seçenekleri getirir, sen seçersin
- Yüksek risk veya belirsiz → durup sana sorar
Bu katmanlar olmadan otonomi tehlikelidir. Olduğunda agent sınır içinde davranır, kararı sen verirsin.
Üç yanılgı
“Otonom = AGI’a yaklaşmak.” — Hayır. AGI hipotez; otonom agent bugünkü teknolojide gerçek. Sınırlı.
“Otonomi sırf hız demek.” — Hayır, sırf kararı agent’ın vermesi demek. Hızı insanın olmadığında oluşur — ama yanlış karar olursa hızın bedeli yüksek.
“Otonom agent denetimsizdir.” — Yetiştirilmiş otonom agent sürekli denetimde kalır. Audit log her kararı kaydeder; sen ay sonu özet alırsın.