Veri yerleşimi (data residency) nedir?

Kişisel verinin **coğrafi olarak nerede** saklandığı/işlendiği. KVKK §9 yurt dışı aktarım için ayrı koşullar getirir; bazı sektörlerde (sağlık, finans, kamu) Türkiye sınırı içi yerleşim zorunlu olabilir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu Aydınlatma Listesi değil — **Kritik Altyapılar Listesi**. Bankacılık, enerji, ulaştırma, sağlık, su, telekomünikasyon, kimya gibi sektörler bu kapsamda. KAL §1 yurt dışı aktarımı sınırlıdır.

Türkiye'de hangi cloud sağlayıcıların yerel DC'si var?

Microsoft Azure (Türkiye Kuzeyi + Türkiye Güneyi), AWS (İstanbul region 2024 başında açıldı), Google Cloud (Türkiye region planlanıyor). Yerli sağlayıcılar: Türk Telekom Bulut, Vodafone Türkiye, TURKCELL Bulut. Kullanılacak servis ile region uyumu tek tek kontrol edilmeli.

AI servisleri Türkiye'de yerel mi çalışıyor?

Çoğu hayır. ChatGPT, Claude, Gemini ABD/EU sunucularında. Microsoft Copilot Azure region seçimi var; Türkiye Kuzeyi region'da çalışabilir ama M365 Copilot için bu kısıt bazen uygulanmaz. Ilura yerel inference ile bu meseleyi atlatır.

Yerel inference data residency için yeterli mi?

Evet — model kullanıcı makinesinde çalıştığı için veri **fiziksel olarak** Türkiye sınırı içinde (kullanıcının yer aldığı yerde) kalır. Bulut çağrısı sıfır olduğu sürece data residency tam karşılanır.

Bulut eğitmen seansında veri yurt dışına gitmiyor mu?

Haftalık eğitim seansında Tezgah örnekleri **özetler ve PII'leri maskeler**, sonra bulut eğitmenine gönderir. Maskelenmiş veri kişisel veri tanımına girmediği sürece KVKK §9 kapsamı dışında. Pod izolasyonu özel nitelikli veriyi (KVKK §6) bu seansta bile dışarı çıkarmaz.

Yerel Veri Yerleşimi: Türkiye Sınırı İçinde AI Verisi

Kısa cevap

Yerel veri yerleşimi (data residency), kişisel verinin coğrafi olarak nerede saklandığı veya işlendiği. KVKK §9 (yurt dışı aktarımı) yurt dışına çıkışı belirli koşullara bağlar; bazı sektörlerde (sağlık, finans, kamu) Türkiye sınırı içi yerleşim zorunlu olabilir. Yerel inference + opsiyonel TR bulut runtime, AI sistemlerinde data residency’yi mimaride sağlar.

Veri yerleşimi neden önemli?

Üç hassas senaryo:

1. KVKK §9 — Yurt dışı aktarımı

Türkiye’den yurt dışına kişisel veri aktarımı için:

Açık rıza, veya
Yeterlilik kararı (KVK Kurulu — şu an ABD için yok), veya
Bağlayıcı şirket kuralları (BCR), veya
Standart sözleşme hükümleri (SCC).

ChatGPT/Claude/Gemini gibi servisler genelde SCC ile karşılanır — sözleşmesel önlem. Yerel veri yerleşimi (yurt dışı aktarım yok) bu mekanizmayı bypass eder; mimari güvence.

2. KAL — Kritik Altyapılar

Bankacılık, enerji, ulaştırma, sağlık, su, telekomünikasyon, kimya sektörleri kritik altyapı. KAL §1 yurt dışı aktarımı sınırlıdır; veri Türkiye sınırı içi data center’larda saklanır. Bu sektörlerde AI kullanmak için yerel yerleşim genelde zorunlu.

3. KVKK §6 — Özel nitelikli kişisel veri

Sağlık, biyometrik, ceza ile ilgili veri özel niteliklidir. Yurt dışı aktarımı ek koşullar gerektirir. Yerel-öncelikli mimari bu meseleyi mimaride çözer.

Türkiye’de cloud manzarası

Hyperscale sağlayıcılar

Sağlayıcı	TR region	Açılış
Microsoft Azure	Türkiye Kuzeyi (İstanbul) + Türkiye Güneyi (Ankara)	2025
AWS	İstanbul (eu-tr-1 — 2024 başı)	2024
Google Cloud	Türkiye (planlandı)	2026
Oracle Cloud	Türkiye (PoC)	2026

Region seçimi manuel yapılmalı — birçok servis varsayılan EU veya US region’a gider.

Yerli sağlayıcılar

Türk Telekom Bulut — Türkiye DC’leri, KAL kapsamı için uygun
Vodafone Türkiye İş Çözümleri — yönetilen bulut
TURKCELL Bulut — IaaS + SaaS
Bulut.com.tr / Vargonen — KOBİ odaklı

Yerli sağlayıcılar genelde KAL uyumlu; teknolojide hyperscale ile yarışmıyor ama temel ihtiyaçlar için yeterli.

AI servislerinde data residency

Genel AI servislerinde durum:

Servis	TR yerleşim	Region kontrolü
ChatGPT Plus / Team	✗	Yok (ABD)
ChatGPT Enterprise	✗ (EU mevcut)	EU region opsiyonu
Claude Pro / Team	✗	Yok (AWS US/EU)
Gemini	✗	Yok (Google US/EU)
Microsoft Copilot	✗	M365 tenant region (TR Kuzeyi mevcut)
GitHub Copilot	✗	Yok
Yerel LLM (Ollama, Ilura)	✓	Senin makinen
Ilura bulut runtime	✓	TR Azure App Service

Çoğu hyperscale AI servisi TR region’a kadar inmiyor — yerel inference tek mimari çözüm.

Ilura’nın yerel-öncelikli yaklaşımı

Üç katman:

1. Yerel inference (varsayılan)

Günlük çalışma yerel modelde:

Kullanıcı → Tezgah → Yerel model (RAM)
         → Cevap → Kullanıcı

Bulut çağrısı sıfır. Veri kullanıcı makinesinde işlenir, makinede kalır. Data residency = kullanıcının coğrafi yeri.

2. Bulut eğitmen (haftalık, opsiyonel)

Sen onaylarsan tetiklenir:

Yerel pod → Özetleme + PII maskeleme
         → Bulut eğitmen (Claude/Gemini/OpenAI)
         → LoRA adapter → yerel modele uygulama

Bulut eğitmenine giden tek şey: özetlenmiş + maskelenmiş örnek. Maskelenmiş veri kişisel veri kapsamı dışı (anonimleştirilmiş), KVKK §9 kapsamı uygulanmaz.

3. Pod izolasyonu (özel nitelikli için)

KVKK §6 kapsamına giren işler için pod izole — bulut eğitmenine hiç gitmez. Yerel modelde kalır:

[Lokman pod — sağlık verisi, KVKK §6]
  Yerel model: ✓
  Bulut eğitmen: ✗ (her zaman yerel)
  Audit chain: ✓ (denetlenebilir)

TR bulut runtime — opsiyonel

Ilura agent’ı api.ilura.com.tr üzerinden yayınlandığında bulut runtime devreye girer. Bu runtime Azure App Service Linux Container — TR Kuzeyi region’da:

Kullanıcı uygulaması → api.ilura.com.tr (TR Kuzeyi DC)
                    → Agent runtime (TR'de)
                    → Cevap

Veri TR sınırı içinde kalır — KVKK §9 ve KAL §1 ile yapısal uyum.

Hibrit desen — pratik uygulama

Çoğu Türk şirketi için:

İş	Veri yerleşimi
Genel taslak yazma	ChatGPT EU region
Excel formül üretimi	Microsoft Copilot TR Kuzeyi
Müşteri sözleşme analizi	Ilura yerel
Sağlık verisi (KVKK §6)	Ilura yerel pod izole
Müşteri agent yayını	Ilura TR bulut runtime

İki+ araç paralel — her veri kategorisi için uygun yerleşim.

Yaygın yanılgılar

“EU region yeterli, Türkiye GDPR’a benzer.” Yarı doğru. KVKK GDPR’a yakın ama eşit değil. KVKK §6 (özel nitelikli) ve KAL ek kısıtlar getirir. EU region GDPR uyumu sağlar, KVKK için her zaman yeterli olmayabilir.

“Local inference yavaş, bu yüzden bulut zorunlu.” Apple Silicon Mac’te Llama 3.1 8B 90 token/saniye — frontier bulut modellerinin 60-80 token/saniyesinden hızlı (network yok). Yerel performans 2024-2025’te bu meseleyi çözdü.

“Türkiye region’da Azure / AWS yetiyor.” TR region var ama manuel seçilmeli. Birçok servis varsayılan US/EU region’a gider. Region kontrolü her servis için ayrı doğrulanmalı.

Sona

Yerel veri yerleşimi, KVKK §9 ve KAL çerçevesinde Türk şirketler için mimari güvence. Yerel inference (kullanıcı makinesinde) + opsiyonel TR bulut runtime (Azure TR Kuzeyi) Ilura’nın temel kararı. Veri ne kadar yakınsa, kontrol o kadar gerçek.

Detay: KVKK uyumlu yapay zeka, yerel yapay zeka.