Agent ve RPA — fark nerede?
RPA vs Agent
Niye bu karşılaştırma?
2010’larda Robotic Process Automation (RPA) — UiPath, Blue Prism, Automation Anywhere — kurumsal otomasyonu eline aldı. 2020’lerde LLM’ler geldi, agent’lar olgunlaştı. 2026’da hem RPA hem agent canlı.
Soru: “Şu görevi otomatize etmek için RPA mı, agent mı?” — cevabı görevin karar yoğunluğuna bağlı.
RPA neyi yapar?
RPA bir kural ağacıdır:
1. Mail gelene bak
2. Konu satırında "fatura" varsa → ekleri al
3. PDF'ten OCR → tutar, tarih, müşteri
4. SAP ekranını aç
5. T-kodu OXY03'e git
6. Alanlara veri gir
7. Kaydet
8. Cevap mailini atHızlı, ucuz, deterministic — eğer her şey beklediğin gibi giderse. Bir günde 5.000 fatura işler.
Ama:
- Mail formatı değişirse durur.
- PDF düzeni farklılaşırsa OCR şaşırır.
- SAP ekranı güncelse bir alan kayar — tüm akış kırılır.
- “Bu garip bir fatura” derse — yapamaz, atlar veya hata fırlatır.
Agent neyi yapar?
Agent bağlamı okur:
“Bu fatura tipik bir tedarikçi faturası. Tutar 12.450 ₺ — geçen ayki ile aynı seviyede, tamam. Ama vade tarihi yok; tedarikçi unutmuş olabilir, ben sorayım mı?”
Agent karar veriyor:
- Hangi alan eksik?
- Bu garip mi?
- Kullanıcıya sormalı mıyım?
- Tedarikçiye direkt yazabilir miyim?
Bu kararlar kural ağacında yazılamaz — çünkü her vaka biraz farklı. Agent’ın gücü tam burada.
Eşik: karar yoğunluğu
Bu farkı belirleyen tek bir eksen var: karar yoğunluğu.
| Görev | Karar/saat | Tercih |
|---|---|---|
| Fatura PDF → SAP veri girişi | 0 (deterministic) | RPA |
| Mail tarama → öncelik triyajı | 50 (her mail farklı) | Agent |
| Müşteri iadesi sebebine göre yönlendirme | 10 (tutturma + nüans) | Agent |
| 1000 PDF dosyasını klasöre taşıma | 0 | RPA |
| Sözleşme inceleme | 100 (her madde nüans) | Agent |
Sıfıra yakınsa → RPA. Yüksekse → Agent. Ortada hibrit.
Tablo
| Eksen | RPA | Agent |
|---|---|---|
| Karar | Sabit kural ağacı | Bağlama göre uyarlanır |
| Hata toleransı | Ekran kayarsa kırılır | Anlam taşır |
| Öğrenme | Yok | Var (Bayesian profil) |
| Bellek | Oturum içi | Oturumlar arası |
| Bakım | Yüksek | Düşük |
| Tipik kullanım | 1000x aynı eylem | Karar gerektiren |
Hibrit en iyi seçim
Pratik kurum kullanımı agent + RPA orchestration:
Mail gelir
↓
Agent (Atlas) bakar:
- Bu rutin fatura mı? → RPA'ya at
- Bu garip bir vaka mı? → kullanıcıya bildir
- Bu spam mı? → at
↓
RPA rutin işi yapar (1000x dakikada)
Kullanıcı garip olanlara bakar (5x günde)Agent karar katmanı, RPA eylem katmanı. İkisi ayrılmaz.
Ilura’da bu mimariyi MCP üzerinden kuruyoruz: agent kararı verir, RPA tool’unu MCP server olarak çağırır. Kullanıcı her iki katmanın audit log’unu tek yerden görür.
Yaygın yanılgılar
“Agent RPA’yı bitirecek.” — Hayır. Karar yoğunluğu sıfıra yakın görevlerde RPA daha verimli kalmaya devam edecek. Sadece agent yeni bir alan açıyor — RPA’nın yapamadığı yer.
“RPA + LLM = Agent.” — Tam değil. LLM’i RPA’ya eklemek “akıllı RPA” yapar; ama bellek, süreklilik, hesap verebilirlik eksikse hâlâ agent değil. Agent eşik fonksiyonudur.
“Agent yapım için RPA gibi recorder var mı?” — Yok, daha iyisi: kullanıcı + eğitmen + örnekle yetiştirme. RPA’nın 6 ay aldığı bir kurulum, agent’la 1 ayda olur — ama farklı şekilde, yetiştirilerek.