Agent ve RPA — fark nerede?
RPA vs Agent
Niye bu karşılaştırma?
2010’larda Robotic Process Automation (RPA) — UiPath, Blue Prism, Automation Anywhere — kurumsal otomasyonu eline aldı. 2020’lerde LLM’ler geldi, agent’lar olgunlaştı. 2026’da hem RPA hem agent canlı.
Soru: “Şu görevi otomatize etmek için RPA mı, agent mı?” — cevabı görevin karar yoğunluğuna bağlı.
RPA neyi yapar?
RPA bir kural ağacıdır:
1. Mail gelene bak
2. Konu satırında "fatura" varsa → ekleri al
3. PDF'ten OCR → tutar, tarih, müşteri
4. SAP ekranını aç
5. T-kodu OXY03'e git
6. Alanlara veri gir
7. Kaydet
8. Cevap mailini atHızlı, ucuz, deterministic — eğer her şey beklediğin gibi giderse. Bir günde 5.000 fatura işler.
Ama:
- Mail formatı değişirse durur.
- PDF düzeni farklılaşırsa OCR şaşırır.
- SAP ekranı güncelse bir alan kayar — tüm akış kırılır.
- “Bu garip bir fatura” derse — yapamaz, atlar veya hata fırlatır.
Agent neyi yapar?
Agent bağlamı okur:
“Bu fatura tipik bir tedarikçi faturası. Tutar 12.450 ₺ — geçen ayki ile aynı seviyede, tamam. Ama vade tarihi yok; tedarikçi unutmuş olabilir, ben sorayım mı?”
Agent karar veriyor:
- Hangi alan eksik?
- Bu garip mi?
- Kullanıcıya sormalı mıyım?
- Tedarikçiye direkt yazabilir miyim?
Bu kararlar kural ağacında yazılamaz — çünkü her vaka biraz farklı. Agent’ın gücü tam burada.
Eşik: karar yoğunluğu
Bu farkı belirleyen tek bir eksen var: karar yoğunluğu.
| Görev | Karar/saat | Tercih |
|---|---|---|
| Fatura PDF → SAP veri girişi | 0 (deterministic) | RPA |
| Mail tarama → öncelik triyajı | 50 (her mail farklı) | Agent |
| Müşteri iadesi sebebine göre yönlendirme | 10 (tutturma + nüans) | Agent |
| 1000 PDF dosyasını klasöre taşıma | 0 | RPA |
| Sözleşme inceleme | 100 (her madde nüans) | Agent |
Sıfıra yakınsa → RPA. Yüksekse → Agent. Ortada hibrit.
Tablo
| Eksen | RPA | Agent |
|---|---|---|
| Karar | Sabit kural ağacı | Bağlama göre uyarlanır |
| Hata toleransı | Ekran kayarsa kırılır | Anlam taşır |
| Öğrenme | Yok | Var (tercih, rutin, karar kuralı) |
| Bellek | Oturum içi | Oturumlar arası |
| Bakım | Yüksek | Düşük |
| Tipik kullanım | 1000x aynı eylem | Karar gerektiren |
Hibrit en iyi seçim
Pratik kurum kullanımı agent + RPA orchestration:
Mail gelir
↓
Agent (Atlas) bakar:
- Bu rutin fatura mı? → RPA'ya at
- Bu garip bir vaka mı? → kullanıcıya bildir
- Bu spam mı? → at
↓
RPA rutin işi yapar (1000x dakikada)
Kullanıcı garip olanlara bakar (5x günde)Agent karar katmanı, RPA eylem katmanı. İkisi ayrılmaz.
Bu mimaride agent karar katmanıdır, RPA uygulama katmanı. (İlk nesil Ilura bu köprüyü MCP üzerinden kurardı; bugünkü kurguda agent kararı hazırlar, RPA akışını kendi aracında sen tetiklersin.)
Yaygın yanılgılar
“Agent RPA’yı bitirecek.” — Hayır. Karar yoğunluğu sıfıra yakın görevlerde RPA daha verimli kalmaya devam edecek. Sadece agent yeni bir alan açıyor — RPA’nın yapamadığı yer.
“RPA + LLM = Agent.” — Tam değil. LLM’i RPA’ya eklemek “akıllı RPA” yapar; ama bellek, süreklilik, hesap verebilirlik eksikse hâlâ agent değil. Agent eşik fonksiyonudur.
“Agent yapım için RPA gibi recorder var mı?” — Yok, daha iyisi: kullanıcı + eğitmen + örnekle yetiştirme. RPA’nın 6 ay aldığı bir kurulum, agent’la 1 ayda olur — ama farklı şekilde, yetiştirilerek.