Excel entegrasyonu: veri analizi, rapor, formül üretimi

Bugün: Excel işleri Ilura’da nasıl yapılır?

Bugünkü Ilura’da Excel akışı paylaşım + hazırlayan-rol üzerinden kurulur: .xlsx dosyasını (veya tablonun ekran görüntüsünü/dışa aktarımını) agent’a verirsin; Apple Intelligence cihaz-üstü okur, özet/analiz/formül önerisi üretir. Kısayollar ile bu akış otomatikleşir: “haftalık rapor dosyasını Atlas’a ver, özetini sabah bana getir”. Veri telefondan çıkmaz; agent hazırlar, son dokunuş sende.

İlk nesil connector mimarisi — tarihsel ve öğretici

Microsoft Excel KOBİ raporlamasının evrensel ortak dili — finans, satış, üretim, İK her departmanın klasörlerinde .xlsx dosyaları dolaşır. İlk nesil (masaüstü) Ilura’da agent’ın bu dosyalara dokunması farklı bir köprüyle çözülmüştü: real-time SaaS API’si yerine yerel dosya sistemi. Connector tipi file-watchti: Tezgah pod kapsamındaki klasörü notify katmanı ile izler; yeni .xlsx düşünce algılar, dosya hash’ini hesaplar, değişen sayfaları yerel inference’a verirdi. İnternet kopuk olsa bile Excel agent’ı çalışırdı. Rapor mail göndermek için REST katmanı devreye girer (Microsoft Graph veya SMTP); mail gönderimi her zaman kullanıcı onayı isterdi. Bu desen, dosya tabanlı entegrasyon kuran herkes için hâlâ iyi bir şablon.

Onay paterni — risk disiplini

Excel entegrasyonunun risk seviyesi orta — okuma düşük risk, yazma ve dış paylaşım yüksek risk. Bu disiplin ilk nesil PolicyEngine’den geliyor ve bugün de doğru. Üç katman:

Düşük risk — list_xlsx_files, read_worksheet, analyze_data_summary, suggest_formula. Bunlar agent’ın günlük temel işidir; okuma + analiz. Otomatik geçer; sonuç kullanıcıya gösterilir.

Orta risk — generate_pivot_chart, export_pdf_report, send_report_email. Bunların ortak özelliği bir çıktı üretmek ve dış dünyaya yayılma riski taşımak. Pivot chart Excel dosyasına yeni sayfa ekler — onay olmadan yazılamaz. PDF rapor disk’e dosya yazar, kullanıcı kontrolü ister. Mail gönderimi başkasına gider, kararı sen verirsin. PolicyEngine her birinde onay penceresi açar; pencerede tam olarak hangi dosyaya, hangi alıcıya, hangi içerikle gideceği görünür.

Yüksek risk seviyesi bu connector’de yok çünkü silme veya kalıcı destrüktif işlem yok. Eğer ileride delete_worksheet gibi tool eklenirse o yüksek risk + açık kullanıcı onayı altına alınır. Şu anki tool seti raporlama odaklı, geri alınabilir.

Bugünkü kurulum — üç adım

1. Agent’ını tanımla. Görev: “Excel raporlarımı okur, özet + sapma analizi çıkarır, formül önerir.” Sınır: “Dosya içeriğini dışarı paylaşma.”
2. İlk dosyayı ver. Bir test .xlsx paylaş; agent satır sayısı, sütun başlıkları, sayısal alanların özetini çıkarır. “Bu tabloda hangi müşteri segmenti zayıflamış?” gibi sorularla derinleş.
3. Kısayola bağla + öğret. Haftalık rapor akışını Kısayollar’a bağla (desteklendiği yerde); ilk hafta 5-10 farklı dosyada analiz isteğinde bulun. Hangi sütunları önemsediğini, hangi pivot eksenini sevdiğini, rapor başlığında nasıl bir ton istediğini agent tercih profilinde yakalar — ve ilk Playbook’una yaz. Kısayol sen tetikleyince çalışır; agent arka planda kendi başına dosya tarayıp rapor göndermez.

(İlk nesil masaüstü kurulumu farklıydı: pod oluştur, file-watch connector aktifleştir, Outlook connector ile birleştir. O akış connector mimarisiyle birlikte tarihe karıştı.)

Sektörel kullanım

Excel işleri kullanıcı tabanı geniş. Finans agent’ı için tahsilat takip dosyaları, vade tabloları, bütçe sapma raporları Excel’de döner; agent yaşlandırma analizini saniyeler içinde çıkarır. Satın alma tarafında tedarikçi karne tabloları, fiyat karşılaştırma sayfaları Excel’de tutuluyor — agent her ay periyodik mukayese yapar. İK için çalışan listeleri, izin takvimleri, bordro özet tabloları yine Excel; agent KVKK gereği T.C. kimlik no içeren sütunları dışa dönük çıktıda anmaz, raporlama agregat seviyede kalır. Lojistik sevkiyat planlaması ve depo stok tabloları için.

KOBİ ölçeğinde Excel hâlâ ana raporlama aracı; agent’ın Excel’e yetişmesi otomasyonun ilk kazandığı alan. Geç kalmış manuel raporlama saatlerini birkaç dakikaya indirir.

Ne zaman kullanılmaz?

Excel entegrasyonu her durumda doğru tercih değil. Üç durum farklılaştırılmalı.

Birincisi, asıl veri kaynağın bir veritabanı (PostgreSQL, MS SQL) ya da BI aracı (Power BI, Tableau) ise — Excel sadece ara çıktı yeri. Bu durumda agent’ı doğrudan veri kaynağına bağlamak daha sağlıklı; Excel’i her seferinde yeniden okumak yerine kaynaktan canlı çekersin. SQL connector veya REST API connector’ü tercih et.

İkincisi, Excel dosyaların makro (.xlsm) içeriyor ve VBA mantığı raporun ana parçası. Agent macro’ları çalıştırmaz; macro execution güvenlik açığı oluşturur. Macro çıktısını gözleyip onun üstünden analiz etmek mümkün ama agent ham VBA mantığını öğrenemez. Bu durumda makroları Python’a veya M koduna çevirmek uzun vadeli daha sağlıklı.

Üçüncüsü, dosyalar SharePoint’te yaşıyor ve telefonuna inmiyor. Agent eline ulaşan dosyayla çalışır; SharePoint’ten dosyayı indirip paylaşmak ek bir adımdır. Sürekli senkron gerektiren akışlar için kaynak sistemin kendi raporlama araçları daha doğru yerdir.